“YOSHLAR HUQUQLARI: IMKONIYATLAR VA HIMOYA QILISH MEXANIZMLARI” XALQARO FORUMI KONSEPSIYASI Umimiy ma’lumot Har qanday davlatning kelajagini 18 yoshdan 30 yoshgacha bo‘lgan yoshlar tashkil qiladi. Yoshlarning ijodkorligi, faolligi, ijtimoiy...
“YOSHLAR HUQUQLARI: IMKONIYATLAR VA HIMOYA QILISH MEXANIZMLARI” XALQARO FORUMI KONSEPSIYASI Umimiy ma’lumot Har qanday davlatning kelajagini 18 yoshdan 30 yoshgacha bo‘lgan yoshlar tashkil qiladi. Yoshlarning ijodkorligi, faolligi, ijtimoiy mas’uliyati va kasbiy tayyorgarligi har qanday demokratik jamiyatning barqaror faoliyat yuritishida hal qiluvchi ahamiyatga ega. Bugungi kunda dunyoda 15 yoshdan 24 yoshgacha bo‘lgan 1,2 milliard yoshlar mavjud, bu dunyo aholisining 16 foizini tashkil qiladi. 2030 yil kun tartibidagi Barqaror rivojlanish maqsadlariga (BRM) erishishning belgilangan sanasi – 2030 yilga kelib, yoshlar soni 7 foizga oshib, qariyb 1,3 milliard kishiga oshishi kutilmoqda. Yoshlar o‘z jamiyatlarida adolatli, teng va ilg‘or imkoniyatlar va yechimlarni tobora ko'proq talab qilar ekan, yoshlar oldida turgan ko‘p qirrali (ta’lim, sog‘liqni saqlash, bandlik va gender tengligi kabi) muammolarni hal qilish zarurati har qachongidan ham kuchaydi. Yoshlar rivojlanishda muhim rol o‘ynashi mumkin va ularga o'z salohiyatini ro‘yobga chiqarish uchun zarur bo‘lgan bilim va imkoniyatlar berilishi zarur. Xususan, yoshlar iqtisodiyotga hissa qo‘shish uchun zarur bo‘lgan bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lishi; va ular mehnat bozoriga kirishlari lozim. BMT tarixida ilk bor tizimli strategiya – “Yoshlarni jamiyat hayotiga jalb etish orqali demokratiyani mustahkamlash” – 2030-yilga qadar Yoshlar strategiyasi qabul qilindi. O‘zbekiston bu strategiya jadal sur’atlar bilan amalga oshirilayotgan dunyoning o’nta davlatidan biri hisoblanadi. BMT O‘zbekistonda qisqa vaqt ichida Yoshlar parlamenti va BMT Yoshlar maslahat kengashining tashkil etilganini; yoshlarni mazmunli qamrab olish va imkoniyatlarini kengaytirishni ta’minlash uchun ko'plab strategiyalar, dasturlar va moliyaviy vositalarni qabul qilinganligini olqishladi. Ushbu haqiqatni anglagan O‘zbekiston ularning intellektual, jismoniy, ma’naviy-axloqiy kamolotiga ko‘proq mablag‘ sarflamoqda. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev BMT Bosh Assambleyasining Nyu-York shahrida bo‘lib o‘tgan 78-sessiyasida BMTda Markaziy Osiyoda yoshlarni rivojlantirishga ko‘maklashish bo‘yicha Ishchi guruhini tuzish tashabbusi bilan chiqdi. Ushbu tashabbus Markaziy Osiyo mintaqasida yoshlar huquqlarini ta’minlash va ularni amalga oshirishdan yuqori darajada manfaatdor ekanligini yana bir bor namoyon etadi. Aholining qariyb yarmini yoshlar tashkil etuvchi Markaziy Osiyoda navqiron avlod, ularning salohiyatini ro‘yobga chiqarish bilan bog‘liq masalalar alohida ahamiyat kasb etishi hisobga olinadi. Bundan tashqari, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti BMT Bosh Assambleyasining 72-sessiyasida xalqaro huquqiy hujjat – BMTning Yoshlar huquqlari to‘g‘risidagi xalqaro konvensiyasini ishlab chiqish tashabbusini ilgari surdi. Davlatimiz rahbari BMT Bosh Assambleyasining 75-sessiyasida jahon hamjamiyatini “BMTning Yoshlar huquqlari to‘g‘risidagi konvensiyasi”ni qabul qilish bo‘yicha O‘zbekistonning tashabbusini qo‘llab-quvvatlashga chaqirdi. Mazkur tashabbus yoshlar muammolarini hal etish, sohaga oid xalqaro hujjatlardagi nomutanosibliklarni bartaraf etishda muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu tashabbus xalqaro hamjamiyat tomonidan tobora ko'proq qo'llab-quvvatlanmoqda. Asosiy vazifasi yoshlar siyosati sohasidagi tashabbuslarni qoʻllab-quvvatlash va yoshlar huquqlari boʻyicha xalqaro huquqiy hujjatni ishlab chiqish boʻyicha saʼy-harakatlarni ragʻbatlantirishdan iborat bo‘lgan yoshlar huquqlari boʻyicha “Doʻstlar” guruhi tashkil etildi. Yoshlar huquqlarini himoya qilishning xalqaro mexanizmlari Yoshlar huquqlarini himoya qilish tizimini rivojlantirishda muhim o‘rinlardan birini Afrika, Osiyo, Tinch okeani mintaqasi, Yevropa, Lotin Amerikasi kabi mintaqalarda hukumatlararo konferensiyalar tomonidan qabul qilingan vositalar va standartlar egallaydi. Ushbu hujjatlar va standartlarning aksariyati BMT doirasida qabul qilingan. So‘nggi 30 yil ichida yoshlar huquqlarini himoya qilish bo‘yicha xalqaro hujjatlar soni 10 dan oshdi. Asosiy inson huquqlarini o‘z ichiga olgan tarixiy ahamiyatga ega bo‘lgan birinchi noyob xalqaro huquqiy hujjat Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi bo‘lib, 2023-yilda uning qabul qilinganining 75 yilligi keng nishonlanadi. Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasining yubileyi 1993-yilda BMTning Inson huquqlari bo‘yicha Oliy komissari boshqarmasining tashkil etilishiga asos solgan Inson huquqlari bo‘yicha Butunjahon konferensiyasining 30 yilligiga to‘g‘ri keladi. Bu inson qadr-qimmatini yanada hurmat qilish yo‘lidagi ikkita muhim bosqichdir. Insoniyat uchun eng muhim va zarur bo‘lgan hujjatning 75 yilligini nishonlash arafasida O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi qabul qilinganligining 75 yilligini keng nishonlash to‘g‘risida” Farmoni qabul qilindi. Farmonda inson huquqlarini mustahkamlash, inson huquqlari bo‘yicha xalqaro hujjatlarda mustahkamlab qo‘yilgan asosiy va umuminsoniy huquqlardan xabardorlikni oshirishga qaratilgan turli dastur va tadbirlar nazarda tutilgan. Inson huquqlari Umumjahon deklaratsiyasining 75 yilligi va Inson huquqlari bo‘yicha Butunjahon konferensiyasining 30 yilligi, Vena deklaratsiyasi va Harakat dasturining qabul qilinishi yoshlar huquqlarini hayotga tatbiq etish majburiyatini yana bir bor tasdiqlash va mustahkamlash lahzasi hisoblanadi. Inson huquqlari Umumjahon deklaratsiyasining 75 yilligini nishonlashda va yoshlar o‘z huquqlarini ro‘yobga chiqarishda alohida qiyinchiliklarga duch kelishlarini va ko‘pincha inson huquqlari bo‘yicha ishlarda birinchi o‘rinda turishini e’tirof etgan holda, BMTning Inson huquqlari bo‘yicha Oliy komissari boshqarmasi inson huquqlari bo‘yicha harakatlarni ishlab chiqish, amalga oshirish, kuzatish va “Inson huquqlari 75” tashabbusining amalga oshirilishi bilan shug‘ullanuvchi Yoshlar maslahatlashuvi guruhini tuzdi. Ushbu tashabbus doirasida yoshlar vakillari, shuningdek, yoshlar va yoshlar masalalari bo’yicha faoliyat olib boruvchi tashkilot va mua...