O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoevning tashabbusi bilan 2022 yilning 5-6 dekabr kunlari Samarqandda inson huquqlari sohasida ta’lim bo‘yicha global forum o‘tkaziladi. Ushbu nufuzli xalqaro tadbirning maqsadlari va vazifal...
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoevning tashabbusi bilan 2022 yilning 5-6 dekabr kunlari Samarqandda inson huquqlari sohasida ta’lim bo‘yicha global forum o‘tkaziladi. Ushbu nufuzli xalqaro tadbirning maqsadlari va vazifalari haqida biz Inson huquqlari bo‘yicha milliy markaz direktori A.X.Saidov bilan suhbatlashdik. – Akmal Xolmatovich, inson huquqlari sohasida ta’lim nimalarni ko‘zda tutadi? – Inson huquqlari sohasida ta’lim inson huquqlarini har tomonlama hurmat qilish va ularga rioya etishni rag‘batlantirish uchun nihoyatda muhim ahamiyatga ega. Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasining 26-moddasida, “Har bir inson ta’lim olish huquqiga ega. Ta’lim inson shaxsini to‘la barkamol qilishga va inson huquqlari hamda asosiy erkinliklariga nisbatan hurmatni kuchaytirishga qaratilmog‘i lozim. Ta’lim barcha xalqlar, irqiy va diniy guruhlar o‘rtasida bir-birini tushunish, xayrixohlik va do‘stlikka xizmat qilishi hamda Birlashgan Millatlar Tashkilotining tinchlikni saqlash borasidagi faoliyatiga yordam berishi kerak”, deyiladi. 2011 yilda Birlashgan Millatlar Tashkilotining Inson huquqlari sohasida ta’lim to‘g‘risidagi deklaratsiyasi qabul qilingan. Deklaratsiyada har bir inson o‘zining barcha huquqlari va asosiy erkinliklari to‘g‘risida bilish, ularni so‘rash huquqiga hamda inson huquqlari sohasida ta’lim olish imkoniyatiga ega bo‘lishi kerakligi ko‘rsatilgan. Zero, inson huquqlari bo‘yicha ta’lim inson huquqlarining umumiyligi, ajralmasligi va o‘zaro bog‘liqligi tamoyillariga muvofiq jamiyat tomonidan hurmat qilinishi va ularga rioya etilishini rag‘batlantirish uchun muhim ahamiyatga egadir. Inson huquqlari sohasida ta’limga taalluqli qoidalar ko‘pgina xalqaro hujjatlarga, jumladan Iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlar to‘g‘risidagi xalqaro pakt, Bola huquqlari to‘g‘risidagi konvensiya, Ayollarga nisbatan kamsitishning barcha shakllarini bartaraf etish to‘g‘risidagi konvensiya, Irqiy kamsitishning barcha shakllariga barham berish to‘g‘risidagi xalqaro konvensiyaga kiritilgan. Inson huquqlari sohasidagi ta’lim quyidagi uch jihatni qamrab oladi: birinchidan, inson huquqlari to‘g‘risidagi bilimlarni, ular nimadan iboratligi, qay tarzda kafolatlanishi yoki himoya qilinishiga doir bilimlarni olish; ikkinchidan, inson huquqlari bo‘yicha ta’limning konteksti va usuli tashkillashtirilgan hamda inson huquqlari qadriyatlariga (masalan, fikr erkinligi va boshqalar) muvofiqlashtirilgan bo‘lishi kerakligini hamda inson huquqlari sohasidagi ta’limda o‘qitish jarayoni uning mazmuni kabi muhimligini tan olish; uchinchidan, ta’lim oluvchilar mustaqil ravishda yoki boshqalar bilan birgalikda, inson huquqlarini himoya qilishga qaratilgan choralarni ko‘rgan holda, o‘z hayotlarida inson huquqlari qadriyatlarini qo‘llash imkoniyatiga ega bo‘lishlarini ta’minlash. Inson huquqlari bo‘yicha BMT Oliy komissari Fol’ker Tyurk ta’kidlaganidek, “Inson huquqlari – bu insoniyatning umumiy tilidir. Biz uchun har bir ovozga hamohang bo‘ladigan inson huquqlari tizimi zarur. Inson huquqlariga taalluqli barcha masalalarda biz hammamiz yakdil bo‘lib ish ko‘rishimiz kerak”. – Inson huquqlari sohasida ta’lim qanday amalga oshirilmoqda? – 1993 yilda Inson huquqlari bo‘yicha umumjahon konferensiyasida inson huquqlari sohasidagi ta’lim “mamlakatlar o‘rtasida barqaror uyg‘un munosabatlarni rivojlantirish va ularga erishish hamda o‘zaro anglashuv va tinchlik uchun juda muhimdir”, deya e’tirof etilgan. 1994 yilda BMT Bosh Assambleyasi 1995 – 2004 yillarni “Inson huquqlari sohasida ta’lim 10 yilligi”, deb e’lon qildi va BMTga a’zo barcha davlatlarni “inson huquqlarining umumiy madaniyatini yaratish maqsadida o‘qitish, tarqatish va xabardor qilish”ga yordam ko‘rsatishga da’vat etdi. 2004 yilda esa BMT Bosh Assambleyasi barcha sohalarda inson huquqlari sohasida ta’lim dasturlarini amalga oshirish uchun maxsus Inson huquqlari sohasida ta’lim umumjahon dasturini qabul qildi. Ushbu dasturda inson huquqlari sohasidagi ta’lim inson huquqlari umumiy madaniyatini yaratish uchun o‘qitish va xabardor qilish sifatida belgilangan. Inson huquqlari sohasida har taraflama ta’lim berish faqat inson huquqlari va ularni himoya qilish mexanizmlari to‘g‘risidagina emas, balki kundalik hayotda ham inson huquqlarini himoya qilish va qo‘llash uchun zarur bo‘lgan ko‘nikmalarni shakllantiradi. Inson huquqlari sohasidagi ta’lim jamiyatning barcha a’zolari tomonidan inson huquqlarini himoya qilish uchun zarur bo‘lgan munosabatlarni shakllantirishga yordam beradi. Umumjahon dasturining qabul qilinishi asosan davlat ta’lim dasturlari doirasida inson huquqlari sohasidagi ta’limni yanada rivojlantirishga xizmat qildi. Jahon hamjamiyati inson huquqlari sohasidagi ta’limni tinchlik, demokratiya va ijtimoiy taraqqiyotni mustahkamlash sifatida ko‘radi. Umumjahon dasturi barcha davlat organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari hamda biznes sohasida inson huquqlari bo‘yicha ta’lim dasturlarini amalga oshirishga ko‘maklashishga, inson huquqlari sohasidagi asosiy tamoyillarni va ma’rifiy faoliyat usullarini anglash, barcha darajalardagi xalqaro tashkilotlardan boshlab amaliy ishlarni yo‘lga qo‘yish va sheriklik aloqalarini mustahkamlashga qaratilgan. Har bir kishi va jamiyatning har bir a’zosi ta’lim hamda kasbiy tayyorgarlik vositalari orqali inson huquqlari va asosiy erkinliklarini himoya qilishga o‘z hissasini qo‘shishi kerak. Inson huquqlari sohasida har taraflama ta’lim faqat inson huquqlari to‘g‘risidagi bilim va ularni himoya qilish vositalari manbai bo‘libgina qolmasdan, kundalik hayotda inson huquqlarini rag‘batlantirish va himoya qilish uchun zarur bo‘lgan ko‘nikmalarga ega bo‘lish imkoniyatini ham beradi. Umumjahon dasturining uch bosqichi amalga oshirildi. Ular umumiy o‘rta ta’lim va oliy ta’lim tizimidagi o‘quv jarayonlarini, shuningdek o‘qituvchilar, davlat xizmatchilari hamda ommaviy axborot vositalari vakillarini ham qamrab oldi. 2020 – 2024 yillarda umumjahon dasturining to‘rtinchi bosqichi amalga oshirilmoqda, u huquqlar va imkoniyatlarn...